Thoái hóa khớp: Nguyên nhân, chẩn đoán, cách phòng và điều trị.

Thoái hóa khớp là gì?

Thoái hóa khớp ( thuộc phạm vi chứng “tý” của y học cổ truyền) là hiện tượng hư  hỏng phần sun đĩa đệm giữa hai đầu xương, kèm theo là phản ứng viêm và hiện tượng giảm thiểu lượng dich nhầy giúp bôi trơn điểm nối giữa hai đầu xương.

Đây là tình trang lão hóa của khớp. Sụn khớp bị lão hóa trở nên sần sùi, mất độ trơn nhẵn, giảm đàn hồi, khô và nứt nẻ, mòn, khuyết…

thoái hóa khớp
Hình Ảnh thoái hóa khớp côt sống thắt lưng

Đối  tượng  của bệnh thoái hóa khớp:

Thoái hóa khớp là một trong những bệnh mãn tính thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh gặp ở moi chủng tộc, thành phần trong xã hội, bệnh xảy ra ở nữ nhiều hơn nam.

Theo thống kê  của tổ chức thế giowism trong số nhưng ngườ mắc các bệnh về xương khớp thì có khoảng 20% bị thoái hóa khớp. Ở Viêt Nam, thoái hóa khớp chiếm khoảng 10,4% các bệnh về xương khớp. Càng cao tuổi, tỉ lệ người mắc bệnh thoái hóa khớp càng cao.

Bệnh làm giảm chức năng vận động, gây đau đớn, khó chịu ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

I.Giải Phẫu Bênh

thoái hóa khớp
Hính ảnh sụn khớp bình thường và sụn khớp bị thoái hóa

1. Sụn khớp và đĩa đệm bình thường

– Hầu hết các khớp trong cơ thể đều có cấu tạo gồm ba phần chính: đầu xương, sụng, phần mềm quanh khớp.

– Sụn khớp là phần nối giữa hai phần xương, là nơi chiu lực và chịu sự ma sát khi vận động

– Thành phần chính của sụn bao gồm các tế bào sụn, sợi collagen và chất cơ bản. Các tế bào sụn có nhiệm vụ tổng hợp các sợi collagen và chất cơ bản, hai chất này có đặc tính hút và giữ nước rất mạnh( khoảng 70%) , có tác dụng điều chỉnh sư đàn hồi, chịu lực của đĩa đêm và sun khớp

– Các sợi collage là các phần tử acid amin lớn có cấu tai chuỗi dài, đan vào nhau, làm thành một mảng lưới dày đăc.

 – Chondromucoprotein( hay còn gọi là chất cơ bản) là một chất trùng hơp của mucoprotein với chondrotin-4-sunlphat và chondroitin – 6- sunphat( thuộc nhóm mucopolysacccharid hay còn gọi là nhóm proteoglycan), Có thể có một lượng nhỏ keratin sulphat.

Sụn khớp bình thướng có màu trắng ánh xanh,nhăn bóng, rất cứng, có tính đàn hồi mạnh

2. Thoái hóa khớp.

 Đại thể: Khi khớp bị thoái hóa, sụn khớp và đĩa đệm có màu vàng nhợt, mờ đục, khô, mềm, mất dần tính đàn hổi, mỏng và nứt rạn.

Vi thể: Số lượng tế bào sụn giảm, tế bào sụn thưa thớt, các sơi collagen gãy đứt nhiều chỗ, cấu trúc lộn xọn, phần dưới sụn có chỗ xơ hóa dày lên và có hốc nhỏ, trong chứa chất hoạt dịch, phần diềm xương và sụn mọc gai xương

II Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Những nguyên nhân gây thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp sảy ra do sự mất cân bằng giữa  hai quá trình tái tạo sụn và thoái hóa sụn

– lão hóa: Tuổi càng cao thì quá trình tái tao sụn càng giảm, đồng thời tốc độ thoái hóa sụn tăng lên. Sự mất cân bằng giữa hai quá trình này dẫn tới hiện tượng các tế bào sụn già không được thay thế, khả năng tổng hợp các chất tạo lên sợ collagn và mucopolysaccharide giảm và rồi loan. Từ đó chất lượng sụn giảm dần tính chất đàn hồi và khả năng chiu lực giảm.

– Yếu tố cơ giới:

+ Các dị dạng bẩm sinh làm thay đổi diện tích tù nén bình thuonwgf của khớp và cột sống.

+ Biến dạng thứ phát sau chấn thương, viêm, u, loạn sản làm thay đổi hình thái, sư tương quan của khớp.

+ Quả tải: tăng cân, béo phì, nghề nghiệp

Theo thuyết cơ học: các yếu tố này tác động làm tăng bất thường lực nén trên một đơn vị diện tích bề mặt khớp hoăc đĩa đệm, lâu ngày gây tổn thương sụn khớp, từ đó gây thoái hóa khớp.

Theo thuyết tế bào: Các tế bào sụn bị cứng lai do tăng áp lực, giải phóng ra các enzym tiêu protein. Enzym này làm hủy hoai dần chất cơ bản, dẫn tới thoái hóa khớp

– Các yếu tố khác:

+Di truyền: Cơ địa già sớm

+Mãn kinh

+ Đái tháo đường

+Loãng xương

+ Bệnh Goute

III Triệu chứng thoái hóa khớp

– Đau: là triệu chứng thường gặp nhất

+ Đau ở vị trí bị thoái hóa

+ Đau tăng khi vận đông và giảm khi nghỉ ngơi

+ Đau tại chỗ, ít khi đau lan( trừ trường hợp thoái hóa cột sống gầy chèn  ép rễ và dây thần kinh

+Tính chất đau: đau âm ỉ, trường hơp thoái hóa cột sống có thể có cơn đau cấp, thường xuất hien từng đợ kéo dài rồi giảm và  hết, sau đó lại xuất hiện đợt đau khác khi vận động nhiều.

+ Một số ít trường hợp có sưng, nóng, đỏ tại vị trí khớp bị thoái hóa.

– Hạn chế vận động: hạn chế vận động chủ động và thụ động taics các khớp bị thoái hóa, mức độ hạn chế không nhiều và có thể chỉ hạn chế một số động tác. Trường hợp hạn chế động tác nhiều thường do các phản ứng co cơ kèm theo. Có thể có dấu hiệu” phá gỉ khớp” vào buổi sáng, sau khi ngủ dậy hoặc lúc bắt đầu hoạt động

– Biến dạng khớp: các khớp bị thoái hóa không biến dạng nhiều như các bệnh khớp khác( viêm khớp dạng thấp, goute…). Hiện tượng biến dạng khớp trong thoái hóa khớp do mọc các gai xương, lệch trục khớp hoắc thoát vị màng hoat dịch.

+ Đối với các ngón tay: khi bị thoái hóa khớp, các gai xương tạo nên hình hạt lồi lên ở khớp ngón xa, còn gọi là hạt heberden, hoặc hạt lồi ở khớp ngón faanf, còn gọi là hạt Bouchard.

+ Đối với cột sống: Thoái hóa khớp có thể gây biến dạng gù, vẹo cột sống

-Các dấu hiêu khác:

+ Teo cơ: Người bênh đau do thoái hóa nên ít hoạt động, lâu ngày dẫn tới hiện tượng teo cơ chi phối vận động khớp đó

+ Tiếng lạo xao khi vận động

+Tràn dịch khớp: Có thể gặp ở khớp gối do phản ứng xung huyết và tiết dịch của màng hoạt dịnh

IV: Thoái hóa khớp ở một số vị trí thường gặp

  1. Thoái hóa đốt sống thắt lưng
thoái hóa khớp
Hình ảnh thoái hóa đốt sống thắt lưng

Đau âm ỉ vùng thắt lưng, không lan xa, đau tăng khi vận động nhiều, khi thay đổi thời tiết hoặc nằm bất động lâu, giảm khi nghỉ ngời.

Có thể hạn chế vận động ở  một số dọng tác

Có thể có biến dạng cột sống như gù, vẹo

Trường hơp thoái hóa cột sống gây đau thần kinh tọa: Nguyên nhân chủ yếu là do thoái hóa côt sống thắt lưng làm hẹp khe khớp, các gai xương kích thíchđám rối thắt lưng – cùng, hoặc trên cở sở đĩa đệm thoái hóa, dưới tác đông của các động tác mạnh tao nên áp luwccj quá cao, dẫn tới nhân nhầy bị đảy ra phía sau hoặc thoát vào ống sống gây nên tình trạng thoát vị đĩa đêm, chèn ép vào các rễ thần kinh của đám rối thắt lưng – cùng, gây đau thần kinh tọa.

Đau từ thắt lưng lan xuống mông, vùng sau và ngoài đùi, cẳng chân

Đau khi ho, hắt hơi, rặn, thay đổi tư thế

Hạn chế vận động cột sống thắt lưng, chân và đùi bên đau

2 . Thoái hóa đốt sống cổ

thoái hóa khớp
Hình ảnh thoái hóa đốt sống cổ

Người bệnh có một hoăc nhiều triệu chứng sau:

  • Cảm giác đau mỏi cổ gáy, hoặc đau vai gáy cấp, vẹo cổ cấp. Đôi khi đau lan xuống vai và cánh tay, có thể tê một vùng cánh tay, cẳng tay, ngón tay
  • Hạn chế vận động cổ ở một hoăc nhiều tư thế
  • Đôi khi thấy có tiếng lạo xạo khi quay cổ
  • Đau đầu âm ỉ hoặc đau từng con, lan từ vủng chẩm ra thái dương, trán hoặc sau hố mắt, thường xuất hiện vào buổi sáng, không có dấu hiệu thần kinh
  • Hôi chứng giao cảm cổ sau: sảy ra do chấn thương hoặc thoái hóa đốt sống cổ 3 hoặc 4, hoặc do thoái hóa đĩa đệm cột sống gây kích thích dây III và VIII gây nên các triệu chứng lâm sàng nhức: nhức đầu, chóng mặt, ù tai, hoa mắt, mờ mắt, loan cảm thành sau họng, nuốt vướng.
  • Hội chứng chèn ép tủy cổ: Một số trường hợp gai xương mọc phía sau trong thân đốt sống chèn ép vào phần trước tủy gây liệt cứng nửa người hoặc liệt tứ chi tăng dần.

3. Thoái hóa khớp gối:

thoái hóa khớp
Hình ảnh thoái hóa khớp gối

– Đau ở mạt trước hoặc trong khớp gối. Đau tăng khi vận động, đặc biệt là khi lên xuống dốc, lên xuống cầu thang, đứng lên ngồi xuống khi ngồi xổm

– Có tiếng lạo xạo trong khớp khi vận động

– Có thể hạn chế vận động, nhất là động tác gấp, có dấu hiệu “ phá gỉ khớp” khi mới ngủ dậy hoặc lúc bắt đầu vận động

– Có thể có dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè, sưng, nóng, đổ khớp bị thoái hóa. Một số thoát vị bao hoạt dịch vùng khoeo

– Trường hợp thoái hóa khớp gối nặng ảnh hưởng đến vận động của chi dưới lâu ngày sẽ dẫn đến hiện tượng tro các cơ ở đùi, dần dần có thể biểu hiện giống liệt chi dưới

4. Thoái hóa khớp háng

thoái hóa khớp
Thoái hóa khớp háng

– Đau vùng bẹn hoặc phần trên mông, lan xuống đùi có thể chỉ sâu măt trước đùi và khớp foois

– Đau xuất hiện từ từ, đau tăng khi đi lại, đứng lâu, thay đổi thời tiết, giảm khi nghỉ ngơi.

– Có thể có dấu hiệu “ phá gỉ khớp” khi ngủ dậy hoặc bắt đầu vận động

– Hạn chế vận động khớp háng tăng dần theo tuổi tác

V. Chẩn đoán

1. Chản đoán xác định:

Để chẩn đoán xác định thoái hóa khớp, trước tiên cần khai thác tiền sử của người bệnh và các triệu chứng sau:

  • Đau và hạn chế vận động khớp bị thoái hóa
  • Có dấu hiêu phá gỉ khớp khi mới ngủ dậy hoặc khi bắt đầu vận động
  • Có tiếng lạo xạo khi vân động
  • Có hạt Heberden và hạt Bouchard trường hợp thoái hóa khớp ngón tay

2. Chẩn đoán phân liệt

– Viêm khớp dạng thấp: có đủ các triêu chứng theo tiêu chuẩn chẩn đoán viem khớp dạng thấp theo hội thấp khớp Mỹ( ARA) năm 1987

– Viêm cột sống dính khớp: thường gặp ở trẻ tuổi, hoặc mắc bệnh từ khi còn trẻ, kéo dài tới khi cao tuổi, tốc độ máu lắng tăng cao

 – Lao cột sống: X.quang cột sống có hình ảnh đốt sống bị phá hủy nham nhở, tháy BK hoặc tổ chức tế bào đặc hiệu cho lao  khi sinh thiết vùng tổ thương cạnh cột sống.

VI.Phân loại thoái hóa khớp

1.Thoái hóa khớp nguyên phát

– Xuất hiện tự nhiên, không tìm thấy nguyên nhân nào khác ngoài tuổi tác.

– Tình trạng thoái hóa xuất hiện ở nhiều vị trí, tiến triển chậm, tăng dần theo tuổi, mức độ không nặng

2. Thoái hóa khớp thứ phát

– Phần lớn do nguyên nhân cơ giới

– Khu trú ở một vài vị trí nhất định, nặng và tiến triển nhanh

– Thoái hóa khớp thứ phát ở người cao tuổi thường do các nguyên nhân sau:

+ Chấn thương

+ Bệnh xương sụn: Hoại tử xương, vô khuẩn hoặc hủy hoại sun do viêm ( viêm khớp dạng thấp, viem khớp nhiễm khuẩn, bệnh paget)

+ Các tổn thương cấu trúc dây chằng – bao khớp: quá dãn dây chằng, xơ ứng bao khớp

+ Bệnh khớp vi tinh thể: Goute mạn tính, calci hóa sụn khớp

+ Bệnh khớp do thần kinh: giang mai thần kinh, các bệnh thần kinh khác

+Bênh nội tiết:

 Bệnh cushing, đái tháo đường, cường giáp trạng, cướng cận giáp trạng

+ Do thuốc: sử dụng corticoid kéo dài

VII: Điều trị

Nguyên tắc điều trị cơ bản trong phòng và điều trị thoái hóa khớp là:

  • Làm giảm quá trình hủy hoại khớp, đăc biệt là ngăn sự thoái hóa sụn khớp
  • Giảm đau
  • Duy trì khả năng vận đông, hạn chế đến mức thấp nhất sự tàn phế

1.Điều trị theo tây y:

a.Nội khoa:

thoái hóa khớp
Dùng thuốc tây y điều trị thoái hóa khớp gối sẽ gây những tác dung phụ không mong muốn

– Dùng thuốc giảm đau bôi ngoài tai các khớp như: Voltarel emugel profenid, galdene… có tác dụng giảm đau đnags kể và ít gây tác dụng không mong muốn hơn đường toàn thân

– Thuốc giảm đau chống viêm Steroid không dùng toàn thân, chỉ sử dụng tiêm nội khớp nếu đau và sưng nhiều, đặc biêt là trong các trường hợp có viêm màng hoặt dịch kèm theo. Khi tiêm nội khớp, cần đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối tránh để xảy ra các nhiễm khuẩn thứ phát như: Viêm khớp mủ, nhiễm khuẩn huyết…. không lạm dụng thuốc.

Tuy nhiên việc sử dụng các thuốc giảm đau chống viêm kéo dài hoặc không đúng cách se gây ra nhiều tác dụng không mong muốn đối với người bệnh, đặc biết là viêm loét dạ dày – tá tràng thứ phát

b. Ngoai khoa

– Nôi soi khớp: Ngày càng được ứng dụng rộng rãi, nhất là khớp gối. Nôi soi khớp có tác dụng cắt các mảnh sụn, bao khớp ị rác do thoái hóa, bơm rửa làm kéo dài thời gian không đau của khớp, có thể cấy ghép tế bào sụn nuôi để phục hồi bề mặt khớp

– Điều trị ngoại khoa dự phòng:  Sửa chữa các dị dạng khớp, lệch trục để phòng thoái hoa khớp thứ phát như: gọt giũa xương chày trong lêch trục khớp gối, sửa chữa lại các thiểu sản khớp háng bẩm sinh… Tuy nhiên phương pháp này ít áp dụng đối với người cao tuổi.

– Thay khớp giả: Chỉ định các trường hợp đau nhiều, chức năng vân đông của khóp hạn chế nhiều và tổn thương cấu trúc khớp nặng trên X.quang, không đáp ứng với phương thức điều trị nôi khoa. Thường chỉ định với khớp háng và khớp gối.

2. Điều trị theo đông y

a. Dùng thuốc

Các trường hợp thoái hóa khớp ở người cao tuổi là bản hư tiêu thực. Bệnh sảy ra chủ yếu do tuổi cao, chăc năng của can, thận hư yếu( bản hư), lại thêm tá khí ( phong, hàn, thấp), sang thương….(tiêu thực) gây nên. Vì vậy các triệu chứng lâm sàng ngài biểu hiện chứng thực, cần lưu ý khai thác chứng hư của bệnh.

Tiến sĩ – Bác sĩ – Đoàn Chí Cường kê đơn thuốc điều trị thoái hóa khớp tại phòng khám.

Theo Đại tá  – Tiến sĩ – Bác sĩ Đoàn Chí Cường , về phép chữa chứng tý, chữa phong nên bổ huyết, chữa hàn nên bổ hỏa, chữa thấp nên kiện tỳ, tuy dùng thuốc phong thấm nhưn cần dùng nhiều thuốc bổ khí huyết để giảm chế đi, song cốt yếu là hai tinh can thận, bổ nguồn gốc của tinh huyết.

Hiểu được căn nguyên gây bệnh Đại tá – Tiến sĩ – Bác sĩ Đoàn Chí Cường cùng đội ngũ y bác sĩ  Phòng khám YHCT Tuệ Khang Đường đã dày công nghiên cứu và bào chế thanh công bài thuốc “ Bảo Khang Vương” điều trị các bệnh lý thoái hóa khớp. Hiện thuốc đã được đưa vào điều trị rộng rãi cho bệnh nhân cả nước.

Với các thành phần:

Công dụng:

  • Làm giảm quá trình hủy hoại khớp, đăc biệt là ngăn sự thoái hóa sụn khớp
  • Giảm đau
  • Duy trì khả năng vận đông, hạn chế đến mức thấp nhất sự tàn phế

b. Không dùng thuốc:

– Châm cứu:

+ Chứng hậu: Châm bổ: thận du, đại trường du, mệnh môn. Châm tả: các huyệt xung quanh khớp đau và các huyệt: phong trí, phong long. Nhĩ châm: thaanhj, thần môn, giảo cảm Thời gian 15-30 phút/lần.

+ Thể can thận âm hư:  Châm bổ: thận du, đại trường du, tam âm giam, thái khê. Châm tả: các huyệt xung quanh khớp gối. Nhĩ châm: can, thận, thần môn, giảm cảm thời gian 15-30 phút.

+ Thể  khí trệ huyết ứ:

Châm bổ: cách du,tam âm giao, thái khê. Châm tả: huyết hải, các huyệt xung quanh khớp đau. Nhĩ châm: thận, thần môn, giao cảm thời gian 15-30 phút.

– Xóa bóp – bấm huyêt: vùng cổ gáy, lưng, thắt lưng. Thời gian 15-30 phút

– Khí công dưỡng sinh: tác bác bài luyện thở, luyên thể hình thời gian 20-30 phút

Dưỡng sinh là phương pháp luyện tâp có tác dụng tốt đối với người cao tuổi bị thoái hóa khớp. Tập dưỡng sinh thường xuyên với các bài tập thở, thể hình phù hợp với tình hình sức khỏe có tác dụng tăng cường hoạt động của bộ máy vận động một cách hợp lý, giúp cơ bắp khỏe mạnh, lưu thông tuần hoàn dễ dàng, các tổ chức được dinh dưỡng tốt hơn, trong đó có sụn khớp.

VIII. Chăm sóc và phòng bệnh

thoái hóa khớp
Thường xuyen tập thể dục là biện pháp phòng nừa bệnh thoái hóa khớp hiệu quả nhất

Khi người cao tuổi bi thoái hóa khớp, thầy thuốc cần tư vấn và hướng dẫn để người bệnh thưc hiện chế độ luyện tập, làm việc nghỉ ngơi hợp lý. Tránh để người bệnh rơi vào một trong hai trình trạng:

+ Quá lo lắng về bệnh tât cố sức tập luyện để nhằm giảm các triệu chứng của bệnh

+ Quá sợ bệnh sẽ tiến triển theo chiều hướng xấu nên nghỉ ngơi tuyệt đối, không dám vận đông.

Để phòng bệnh thoái hóa khớp một cách có hiệu quả người bệnh nên thực hiện các chế độ sinh hoạt như sau:

+ Thay đổi tư thế thường xuyên, tránh đứng lâu, ngồi lâu một tư thế, tránh các tư thế xấu không cân đối

+ Tham gia các hoạt động thường nhật của gia đình, xã hội tùy theo thực trạng sức khỏe và ý thích của mỗi người. Tuy nhiên không nên quá sức, đặc biệt đối với các hoạt động thể lực cần có sự vận động các khớp quá mức.

+ Dưỡng sinh là một phương pháp phòng bệnh có hiệu quả của y học cổ truyền.

+ Ăn đúng bữa, hạn chế thức ăn quá béo ngọt, không sử dung rượu bia để giúp duy trì cân nặng hợp lý, tránh gây tổn thương khớp.

+ Hạn chế mang vác nặng

+ Luyện tập thể dục thể thao hợp lý tập các bài tập nhẹ như: thể dục buổi sáng, đi bộ 20-30 phút mỗi ngày, bơi….

Tóm lại: Thoái hóa khớp là một trong những bệnh mãn tính thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh làm giảm chức năng vận động, gây đau đớn, khó chiu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc điều trị chủ yếu là điểu chỉnh sự mất cân bằng giữa quá trình tái tạo sun. Duy trì cân nặng hợp lý, tránh các tư thế xấu trong sinh hoạt hàng ngày, luyện tập thể dục thể thao thường xuyên và hợp lý, tránh gây tổn thương khớp là biên pháp dự phòng hiệu quả nhất

Để lại số điện thoại để được Bác sĩ tư vấn:

Bình luận

Tin cùng chuyên mục